Voorstreek 7: 2014

Trouw, 3 september 2014

Dertig jaar zwijgend met zijn kont tegen de biertap
Onder gasten gaat het gerucht dat er gekookt wordt uit een oud en stoffig kookboek: aardappelpuree, bloemkool met een papje, haast tot moes gekookte prei. Obers in zwarte pakken serveren inderdaad grootmoeders gerechten onder de kroonluchters in de eetzaal. Maar dat kookboek, dát bestaat alleen in de mythes rond hotel Van der Werff op Schiermonnikoog.

Veel andere verhalen berusten wel op waarheid. Dat Jan Fischer, de hoteleigenaar die zaterdag overleed, een man van weinig woorden was, weet iedereen. Ruim dertig jaar stond hij met zijn kont tegen de tap te zwijgen, in een gelagkamer die nog altijd de sfeer ademt van een eeuw geleden. De verkreukelde, kameelkleurige tafelkleedjes vol brandgaten, de donkerhouten vloer, de afgetrapte stoelen - het hele interieur van de benedenverdieping is al decennia onveranderd. Vernieuwing is gebrek aan zelfbeheersing, zo luidde Fischers motto. Hotel Van der Werff, met een historie die teruggaat tot 1726, werd dankzij zijn behoudzucht niet 'kapot gemoderniseerd', integendeel.

Op zo'n historisch tafelkleedje zet stamgast Jet Methorst (70), oud-lerares Frans, haar glaasje kloosterbitter neer. Zo vlak voor de begrafenis van Fischer - morgen op begraafplaats het Vredenhof - wil zij de hotelhouder wel typeren. "Jan mompelde hooguit wat. In 2012 vroeg hij tot mijn stomme verbazing: 'En, hoe bevalt je nieuwe huis?' Dat is de laatste volzin die hij tegen mij gesproken heeft."

Methorst roemt ook de dwarsheid waarmee Fischer zich tegen het anti-rookbeleid verzette. 's Avonds laat, als alle onbekenden weg waren, zei hij tegen het overgebleven volk in zijn gelagkamer: 'Jullie kunnen nu wel roken'. Zelf stak hij een shagje op. Op een 'waarschuwingsbriefje' dat nog altijd aan de muur hangt, somde hij plichtmatig op wat tabak zo ongezond maakt. Daarna volgt: 'Van overheidswege is dan ook bepaald dat U er dood aan gaat. Eén troost is er echter voor U: niet-rokers gaan ook dood.'

Was het de eigenzinnige persoonlijkheid van Fischer die Van der Werff tot een van de bekendste hotels van Nederland maakte? Of het charmante, aftandse decor, waarin een kop koffie nog altijd tachtig cent kost?

Beide, zegt zijn beste vriend en tv-journalist Wibo van de Linde, die dezer dagen in het hotel bivakkeert om de familie bij te staan. Fischer - vanwege zijn eeuwige, ook al aftandse pak ook wel Jan Blauwpak genoemd - en zijn hotel vormden samen een ijzersterk merk.

Kern daarvan was de gastvrijheid die Fischer onder zijn nurkse uitstraling verborg. Ter illustratie: Van de Linde maakte eens een tv-documentaire over agressieve meeuwen die zielige eendekuikentjes opvraten. Samen met een cameraman lag hij nachtenlang op zijn buik in het zand van de kwelder. Ineens kwam daar 'als een fata morgana' Fischer aanlopen, met twee dienbladen, alsof het de gewoonste zaak van de wereld was.

Hij legde een damasten tafelkleed op de grond, zette koffie, thee, kaas, ham, boter, jam en brood neer, en klopte op zijn linker- en rechterzak. Rechts had hij altijd de hardgekookte eieren, wisten hotelgasten, links de zachte. Van de Linde koos een zacht eitje en kreeg dat geserveerd in een door Fischer meegebrachte eierdop.

Niet alleen tv-coryfeeën en andere Bekende Nederlanders kregen een gastvrij onthaal, weet eilander Sytze Schut (70), oud-eigenaar van de enige supermarkt op het eiland en Fischers buurman. "Een echtpaar vroeg: Tot hoe laat kunnen we ontbijten? Toen zei Jan: Tot het diner begint." De gelagkamer biedt onderdak aan alle biljart-, klaver-jas-, muziek- en zangclubs van het eiland. Die hebben doorgaans weinig geld, dus als ze voor een concert een dure dirigent van de vaste wal nodig hebben, kreeg die van Fischer een gratis kamer.

Onder het bewind van Fischers dochter Charlotte (31) zal Van der Werff de grootste huiskamer van het eiland blijven, daar twijfelen vrienden, eilanders en hotelgasten niet aan. De kameelkleurige kleedjes blijven ongestreken, de sperzieboontjes iets te lang gekookt en naast de oude schouw hangt ook straks nog het bord 'Gezelligheid kent geen tijd'. Maar toch, zegt Van de Linde, "Schiermonnikoog will never be the same."

Hotelhouder Jan Fischer (1940-2014) overwon slokdarmkanker in het laatste decennium van de vorige eeuw. Twee jaar geleden kreeg hij ineens pijn in zijn schouder. Samen met zijn vriend Wibo van de Linde liep hij talloze dokters af, totdat vorige week pas op een PET-scan werd ontdekt dat Fischer wederom kanker had, nu in ribben, bijnier en longen. Zaterdag stierf hij, in het bijzijn van zijn vriend.

Het was Fischers 'vurige wens' om begraven te worden op het Vredenhof, de lieflijk gelegen begraafplaats die Sake van der Werff, naamgever van het hotel, in 1925 heeft gesticht. Daarvoor moest toestemming aan de gemeente worden gevraagd, want het kerkhof is eigenlijk alleen voor aangespoelde drenkelingen bedoeld.

Fischers wens wordt ingewilligd: morgen krijgt hij een plek links naast Sake van der Werff, die in 1955 overleed, en er dus ook als niet-drenkeling ligt. De begrafenis is besloten. Op de openbare herdenkingsbijeenkomst in het hotel worden (bijna) alle eilanders en vele - bekende en onbekende - hotelgasten verwacht. Er vaart donderdag een speciale, ingelaste veerdienst naar Schiermonnikoog.